LÊ DUY NAM

Đạo là gì? Tình là gì?
Bài viết

NƯỚC ANH – QUÝ TỘC VÀ TINH THẦN HIỆP SĨ

Quý tộc, Hiệp sĩ và tinh thần tự do là những giá trị cơ bản mà tất cả chúng ta cần hiểu rõ.

Quý tộc bản chất là nói đến những tố chất của một người lãnh đạo, một người có phẩm chất đủ tốt để đảm nhận trọng trách, lo cho đời sống người dân. Quý tộc là những người có tư cách lãnh đạo.

Hiệp sĩ đầu tiên là chính là người hầu, đảm nhiệm chức trách và phải thực thi.

Tinh thần tự do chính là mong muốn được tự do khỏi bệnh tật, khỏi sự ngu ngốc, khỏi điều không biết, khỏi mọi giáo lý…

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tính quý tộc, tính hiệp sĩ và tinh thần tự do được biểu hiện như thế nào tại nước Anh trong lịch sử.

Lịch sử nước Anh

Chúng ta sẽ không giới hạn chỉ bàn về nước Anh mà cả khối liên hiệp Anh bởi Ireland, Scotland và xứ Wales dù ít hay nhiều thì cũng bị ảnh hưởng mạnh bởi tinh thần Anh.

Trước La-Mã 

Bí ẩn của thời kỳ đồ đá (Stonehenge, Avebury…). Có rất nhiều nổ lực cố gắng giải thích ý nghĩa của đồ hình các hòn đá tại Stonehenge. Có một nhà toán học Nga dùng hơn 20 năm nghiên cứu toán học để cố gắng giải thích đồ hình này là một khu thờ cúng thần Atum của Ai Cập.1

Người Celt di cư sang nước Anh từ thế kỷ 6 đến thế kỷ 2 TCN.2

Lớp văn hoá Celtic (gồm người Briton tại đảo Anh bây giờ và người Gael tại Ireland). Tên gọi của các nhóm Celtic này được Ptolemy đưa ra khi ông vẽ bản đồ đảo Britain lúc bấy giờ.3

Để cảm nhận hơn về văn hoá Celtic thì các bạn có thể nghe một đoạn nhạc Celtic qua đường link sau đây. https://www.youtube.com/watch?v=7Zr6g9Sj7u8

Khi Hy Lạp phát triển mạnh thì quý tộc Celtic cũng có giao thương với Hy Lạp và mua rất nhiều sản phẩm quý giá từ thương nhân Hy Lạp người ta tìm thấy nhiều mộ chôn Celtic tại Anh với các sản phẩm có phong cách Hy Lạp.4

Trong thời kỳ La-Mã

Julius Ceasar đã xâm lược Britain vào năm 55, 54 TCN trong cuộc chiến Gallic Wars.5 Gallic wars là cuộc chiến của Ceasar đánh lại các bộ tộc Gallic mà chúng ta đã được xem trong series phim hoạt hình Asterix và Obelix. Người Gaul lúc bấy giờ sinh sống ở khu vực Pháp và Bỉ bây giờ. Ceasar đã chết 10 năm sau khi đánh chiếm Britain nên ông ta không ảnh hưởng gì nhiều lên Anh mà các vị hoàng đế La Mã sau này tiếp tục xâm lược Anh và thiết lập Vương quốc Roman Britain vào năm 43, kéo dài tới năm 410 thì kết thúc.6 Tất nhiên nhiều quý tộc Celtic ở Britain, đã đứng lên chống lại cuộc xâm lược của người Roman, đặc biệt nổi bật là của Boudica của Iceni vào năm 60-61. Theo những ghi chép của Tacitus, một sử gia và là một thượng nghị sĩ của Roman, thì Boudica đã trả thù cho hai cô con gái bị hãm hiếp và cướp lại những gì thuộc về con gái bà vì người Roman cướp đất đai sau khi chồng ba chết. Cuộc khởi nghĩa thất bại và Boudica đã tự tử và trở thành một biểu tượng anh hùng trong dân gian của Anh.

Người Roman đã làm gì tại Anh?

  • Xây hai trường thành dài để ngăn cản người Caledonians, sau ngày trở thành Scotland.
  • Giới thiệu nông nghiệp cải tiến, quy hoạch đô thị, sản xuất công nghiệp và kiến trúc.

Những gì người La Mã làm cụ thể tại Anh không được bàn kỹ trong bài viết này vì đi hơi xa khỏi chủ đề chính.

Anglo-Saxon và những bộ lạc German khác

Khi đế chế La Mã yếu đi thì các bộ tộc German đã tràn sang nước Anh, đặc biệt là Anglo và Saxon.

Người Anglo-Saxon dần dần thiết lập các vương quốc, với mô hình phong kiến, chiếm hữu nô lệ (slavery).7 Họ phát triển quân đội và tranh đua chi phối lẫn nhau.

Thời kỳ Anglo-Saxon tại Britain kèo dài từ thế kỷ 5 tới thế kỷ 11, kết thúc với cuộc chinh phục nước Anh của William the Conqueror.

Bảy vương quốc chính của Anglo-Saxon Britain bao gồm Northumbria, Mercia, East Anglia, Essex, Kent, Sussex và Wessex. Quá trình Công giáo hoá diễn ra vào thế kỷ 7, người Viking xâm lược và sau đó là người Đan Mạch đổ bộ, cuối cùng là vương triều Wessex thống nhất nước Anh để rồi bị William the Norman thâu tóm. Tuy nhiên các giá trị Anglo-Saxon đã vượt qua hết mọi sóng gió và hình thành nên người Anh hiện đại.

Ảnh hưởng của Viking và Norman

Người Viking từ Bắc Âu tràn xuống. Họ là những người đi biển rất giỏi và có sức khoẻ, có kỹ thuật đánh nhau tốt. Suốt từ thế kỷ 8 tới thế kỷ 11, người Đan Mạch, Na Uy đã quậy tung châu Âu, và Britain không là ngoại lệ. Lúc đầu họ tới cướp ở nhà thờ và tu viện vì tài sản, nhiều vàng bạc, châu báu. Nhưng năm 860s, Danes xâm lược Anh trên toàn diện và chỉ trong 10 năm, tất cả các vương quốc của người Anglo-Saxon bị sụp đổ: Northumbria vào năm 867, East Anglia vào năm 869, Mercia vào năm 877.8 Tuy nhiên Alfred, vua của Wessex đã làm một cú lội ngược dòng thành công một cách ngoạn mục và ký hoà ước cùng chung sống với người Viking. Alfred đã tập trung xây dựng thuỷ quân mạnh mẽ để đấu lại với người Viking và Wessex tới thời cháu trai Aethelstan của ông đã trở nên mạnh mẽ và thiết lập nên vương quốc England thống nhất vào năm 927. Tuy nhiên Kingdom of England không được yên ổn khi người Viking vẫn luôn nhăm nhe.

Người Viking thống trị tại Anh khoảng 100 năm và đã để lại ảnh hưởng sâu sắc với hơn 3000 từ tiếng Anh có gốc từ Scandinavia. Ví dụ: cog, cozy, hug, nudge…9

Thêm một thử thách nữa từ người Viking dành cho England đó là bờ bên kia của biển, ngay sát bụng của người Anh thì người Norman, hậu duệ của người Viking đã xây dựng được căn cứ ở Pháp và họ sẵn sàng cho người Viking mượn cảng để tấn công Anh. Vị vua Anh từ năm 978 chính là Aethelred đã lựa chọn cách liên minh với người Norman bằng cách cưới con gái của Công tước Normandy. Và những lằng nhằng liên quan tới hôn nhân, quan hệ với Normandy đã dẫn tới việc Công tước William xứ Normandy có đủ lý do để xâm chiếm nước Anh vào năm 1066.

William đã đặt nền móng xây dựng một vương quốc Anh thống nhất. Tính chất Anglo-Saxon không đủ để thống nhất toàn bộ nước Anh nhưng khi được thêm vào tinh thần của người bắc Âu, những người mạnh mẽ về thuật cai trị thì cuối cùng nước Anh đã thống nhất vào thế kỷ 15,16. Người Norman xây dựng nhiều lâu đài để kiểm soát các cuộc nổi dậy, thiết lập mô hình địa chủ, loại bỏ chế độ chiếm hữu nô lệ nhưng tạo ra một giai cấp lao động không có tự do và lớn hơn rất nhiều có tên là serf.10 Thế kỷ 12,13 dân số Anh tăng lên gấp đôi và cuộc cạnh tranh giữa vua và giáo hoàng tại Anh diễn ra rất căng thẳng để rồi cuối cùng nước Anh đã tạo ra một thứ gọi là Thanh giáo với Vua là người đứng đầu tôn giáo luôn, độc lập khỏi giáo hội Vatican. Thế kỷ 14, nước Anh gặp phải nạn đói và cái chết đen, khiến cho nửa dân số bị chết.

Sau cuộc chiến tranh dai dẳng với Pháp và cuộc nội chiến kéo dài 100 năm thì nước Anh cũng đi vào được một thời kỳ ổn định và phát triển, chấm dứt thời kỳ Trung cổ với sự lên ngôi của Henry VII (Henry Tudor) vào năm 1485.

Con trai của Henry VII, tức Henry VIII, là một người nổi tiếng với sáu bà vợ. Ông ta muốn huỷ hôn, chống lại sự sắp xếp của giáo hoàng.

Henry VIII muốn huỷ hôn nhưng để làm được như vậy thì ông ta phải làm một số bước để thoát khỏi sự kiểm soát của nhà thờ Vatican. Năm 1534, Đạo luật Quyền lực tối cao được thông qua tuyên bố rằng Henry là Người đứng đầu tối cao trên trái đất của nhà Thờ Anh.11 Các vị quân vương tiếp theo của Anh tuỳ vào tư cách lên ngôi của mình mà quyết định quay trở lại Roman Catholic hay Church of England. Sự đi xuống của chế độ phong kiến, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc và thông luật, sự ra đời của máy in và Kinh thánh được in rộng rãi đã mang tới nhiều biến động lớn.

Nước Anh sau đó đã sinh rất rất nhiều vĩ nhân cho thế giới, những người đặt nền móng cho thám hiểm, triết học, chính trị, khoa học và kinh tế trong thời kỳ Phục Hưng và công nghiệp hoá

Phục Hưng ở Anh thực ra đã có thể bắt đầu từ thế kỷ 12 khi Richard the LionHeart đả thông tuyến đường từ Trung Đông sang châu Âu.12 Tuy nhiên nước Anh ngay sau đó phải chịu nhiều tổn thất nặng nề và cuối cùng Phục Hưng đã bắt đầu chính thức tại Ý vào cuối thế kỷ 14. Phục Hưng sau đó mới lan tới nước Anh khá muộn, mãi tới cuối thế kỷ 15 và đạt đỉnh cao ở cuối thế kỷ 16.
Phục Hưng ở Ý thiên về kiến trúc, hội hoạ còn ở Anh thì thiên về văn chương và âm nhạc. Văn chương ở Anh phát triển phải kể tới William Shakespeare. Shakespeare bắt đầu bằng việc dịch các tác phẩm của Hi Lạp. Các nhà hát kịch ở Anh luôn đông kín người.

Xin được liệt kê một số vĩ nhân mà nước Anh đã sinh ra cho thế giới.

  • Sir Francis Bacon (1561-1626): mở đầu cho khoa học thực nghiệm
  • William Shakespeare (1564-1616): nhà soạn kịch, nhà thơ vĩ đại của Anh
  • Sir Francis Drake (1540-1596): người thứ hai đi vòng quanh thế giới trên biển
  • Sir Isaac Newton (1643-1727): đặt nền móng cho cơ học cổ điển
  • James Watt (1736-1819): hoàn thiện đầu máy hơi nước
  • Thomas Young (1773-1829): phát hiện ra tính chất sóng của ánh sáng
  • Michael Faraday (1791-1867): chuyển đổi được tính chất điện và trường của dòng điện để tạo ra máy phát điện
  • Sir Tim Bernees – Lee (1955): phát minh ra World Wide Web

Để hiểu rõ hơn về vai trò và đóng góp của các nhân vật kiệt xuất này, độc giả có thể theo dõi bài viết “Tinh thần tự do trong văn chương và triết học Anh” ở link sau: http://wp.me/p8vNlu-aA

Anh cũng là quốc gia đi đầu trong việc xây dựng các trường đại học, một mô hình nghiên cứu chuyên sâu, không phải là mô hình đại học dạy nghề phổ cập như hiện nay.

Các trường đại học lớn lần lượt được thành lập:13

Tên Quốc gia Năm thành lập Châm ngôn
University of Oxford England Trước 1167 Dominus illuminatio mea (The Lord is my light)
University of Cambridge England 1209–1226 Hinc lucem et pocula sacra (From here, light and sacred draughts)
University of St Andrews Scotland 1410 – 1413 ΑΙΕΝ ΑΡΙΣΤΕΥΕΙΝ (Ever to Excel)
University of Glasgow Scotland 1451 Via, Veritas, Vita (The way, the truth, the life)
University of Aberdeen Scotland 1495–1505 Initium sapientiae timor domini(The beginning of wisdom is fear of the Lord)
University of Edinburgh Scotland 1583
Marischal College Scotland 1593 to 1860

 

Cộng đồng khoa học được thành lập lần đầu tiên tại Anh với tên gọi The President, Council and Fellows of the Royal Society of London for Improving Natural Knowledge hay gọi tắt là Royal Society vào năm 1660. Vua Charles II là người cấp phép chính thức cho Royal Society đi vào hoạt động.

Cách mạng công nghiệp nổ ra vào cuối thế kỷ 18 tại Anh. Vào giữa thế kỷ 18 thì Anh trở thành quốc gia dẫn đầu trong thương mại, kiểm soát giao thương với các thuộc địa tại Bắc Mỹ và châu Phi và một phần Ấn Độ do công ty Đông Ấn (được thành lập vào năm 1600 dưới thời Elizabeth I để cạnh tranh với các quốc gia khác như Hà Lan và Bồ Đào Nha).

Xuyên suốt lịch sử Anh, tính quý tộc và tính hiệp sĩ luôn được trỗi dậy để tiếp nối tiến trình phát triển của nước Anh. Mặc dù khái niệm hiệp sĩ đã xuất hiện từ thời La Mã, nhưng mãi tới thế kỷ 12 khi truyền thuyết về vua Arthur được phổ biến rộng rãi khắp châu Âu qua tác phẩm Historia Regum Britanniae (“Lịch sử các vị vua nước Anh”) của giáo sĩ Geoffrey và cuốn Le Morte d’Arthur (“Cái chết của vua Arthur”) do Sir Thomas Malory viết vào năm 1485 thì các giá trị của hiệp sĩ mới được xây dựng một cách có hệ thống và hoàn thiện. Hiệp sĩ thường được kết hợp với lý tưởng đạo đức, danh dự, lịch sự và tinh thần thượng võ.14Tuy nhiên sau này khi chiến tranh thay đổi, những đặc điểm của hiệp sĩ Trung cổ như áo giáp nặng nề, cồng kềnh khó di chuyển đã trở nên lỗi thời. Thế nhưng tinh thần hiệp sĩ thì vẫn còn mãi ở đó. Những nhà khoa học, nhà văn, nhà thơ trong tiến trình xoá bỏ những gì mông muội còn sót lại dưới chế độ kìm hãm của nhà thờ đã liên tục làm dài thêm danh sách hiệp sĩ của nước Anh.

Chú thích:

  1. http://web.snauka.ru/en/issues/2015/10/58057
  2. http://www.britainexpress.com/History/Celtic_Britain.htm
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Ptolemy
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Celts
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Celts
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Britain
  7. https://journals.library.ualberta.ca/pi/index.php/pi/article/viewFile/1430/970
  8. https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Anglo-Saxon_England
  9. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_English_words_of_Scandinavian_origin
  10. http://spartacus-educational.com/NORfeudal.htm
  11. https://en.wikipedia.org/wiki/Acts_of_Supremacy
  12. https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_I_of_England
  13. https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_UK_universities_by_date_of_foundation
  14. https://nghiencuulichsu.com/2012/09/25/hiep-sy-va-tinh-than-ma-thuong/

Các hình ảnh minh hoạ trong bài viết được lấy từ đường link: https://www.youtube.com/watch?v=xwPVk72GLfY

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *